Eng sodda tushuntirish

Ma’lumotni suvga o‘xshat: fayl hajmi — chelakdagi suv, internet tezligi — quvurdan bir soniyada qancha suv o‘tishi. Vaqtni topish uchun hajmni tezlikka bo‘lamiz, faqat birliklarni bir xil qilish kerak.

Asosiy qoidalar

1 byte = 8 bit.
Olimpiada masalalarida odatda 1 KB = 1024 byte, 1 MB = 1024 KB, 1 GB = 1024 MB.
Uzatish vaqti = ma’lumot hajmi / tezlik.
MB ni Mbit ga aylantirish uchun 8 ga ko‘paytiriladi.
Arxivlash foizi kamaygan qism yoki qolgan qism ekaniga diqqat qilish kerak.

Masalani qanday yechamiz?

Barcha birliklarni bir xil ko‘rinishga keltir.
Formula tanla: vaqt=hajm/tezlik yoki hajm=tezlik×vaqt.
Foizli masalada 20% qisqarsa, 80% qoladi.
Javobni so‘ralgan birlikka qaytar.

Misollar

5 MB = 40 Mbit. 2 Mbit/s da vaqt 40/2=20 s.
120 MB fayl 30% qisqarsa, 84 MB qoladi.

Ko‘p uchraydigan xatolar

MB va Mbit bir xil emas: 1 byte=8 bit.
1000 va 1024 ni aralashtirib yubormang; testdagi kontekstga qarang.

Olimpiada uchun eslab qol

Avval birliklarni yozib chiqing, keyin sonlarni qo‘ying — xato keskin kamayadi.

2025 testida qayerda uchragan?

9-sinf

#7 · 0.9 ball · javob B

4,5 GB ni MB ga aylantirish.

#8 · 0.9 ball · javob B

15 ta rasm × 4 MB bo‘yicha internet trafik hajmini topish.

#26 · 2.6 ball · javob A

120 MB fayl 84 MB bo‘lganda siqilish foizini topish.

10-sinf

#7 · 0.9 ball · javob A

16 GB fleshkadan 7,5% xizmat joyi ajratilganda foydalanuvchi sig‘imi.

#8 · 0.9 ball · javob C

5 MB faylni 2 Mbit/s tezlikda yuborish vaqtini topish.

#26 · 2.6 ball · javob B

20% siqilgan fayl 40 Mbit/s da 4 daqiqada uzatilsa dastlabki hajmni topish.

11-sinf

#7 · 0.9 ball · javob C

64 qator × 32 belgi × 5 sahifa, 1 belgi=1 byte bo‘yicha kitob hajmi.

#8 · 0.9 ball · javob B

100 MB faylni 20 Mbit/s tezlikda yuborish vaqtini topish.

#26 · 2.6 ball · javob C

20 MB limit va har rasm 2,5 MB bo‘lsa 35 rasm nechta xabarda ketishini topish.