IOInformatika Olimpiada
O‘quvchi
Bosh sahifa/Ma’lumotlar bazasi, Access va SQL
Mavzu darsi

Ma’lumotlar bazasi, Access va SQL

Kalitlar, bog‘lanishlar, Access Criteria/LIKE va SELECT/COUNT/WHERE.

100mashq
AI
Biror joyi tushunarsiz bo‘lsa, savol yonidagi AI Tutor’dan foydalaning.

Hint javobni ochmaydi. “Tushuntir” sizning xatongizni tahlil qiladi. “Chuqur o‘rgan” esa AIni mikro-dars va ketma-ket mashqlar beradigan repetitor rejimiga o‘tkazadi.

Eng sodda tushuntirish

Ma’lumotlar bazasi — tartibli kartotekaga o‘xshaydi. Har satr bitta obyekt, har ustun esa uning xususiyati. ID esa har bir kartochkani boshqasidan aniq ajratadigan raqam bo‘lishi mumkin.

Asosiy qoidalar

  • Birlamchi kalit (Primary Key) qiymati takrorlanmasligi kerak.
  • One-to-One: bitta yozuvga bitta yozuv. One-to-Many: bittaga ko‘p yozuv.
  • SELECT — ma’lumot olish, WHERE — shart, COUNT(*) — satrlar soni.
  • Access LIKE "*va" kabi maska asosida matn filtrlashi mumkin.
  • SQL shartlarida =, >, < kabi operatorlar ishlatiladi.

Masalani qanday yechamiz?

  1. Nima so‘ralganini aniqlang: yozuvlarmi, sonimi, yangilashmi?
  2. SELECT kerakmi yoki boshqa buyruqmi, tanlang.
  3. WHERE shartini aynan yozing.
  4. Accessda * ko‘p belgini ifodalashini eslang.

Misollar

  • SELECT COUNT(*) FROM Talabalar WHERE Yoshi=20; → 20 yoshli talabalar soni.
  • LIKE "S*" → S harfi bilan boshlanadigan matnlar.

Ko‘p uchraydigan xatolar

  • COUNT o‘rniga SUM ishlatish.
  • SELECT bilan DELETE ni adashtirish.
  • Birlamchi kalitga ism kabi takrorlanishi mumkin bo‘lgan maydonni tanlash.

Olimpiada uchun eslab qol

  • SQL ni gap kabi o‘qi: SELECT nima FROM qayerdan WHERE qaysi shart bilan.

2025 testida qayerda uchragan?

9-sinf
#15 · 1.5 ball · javob B

Ma’lumotlar bazasida One-to-One munosabat misolini tanlash.

#21 · 2.6 ball · javob D

SQLda ma’lumot olish uchun SELECT buyrug‘ini aniqlash.

#24 · 2.6 ball · javob A

Access jadvalida Yoshi>20 AND Kurs<>2 filtri natijasini aniqlash.

10-sinf
#15 · 1.5 ball · javob B

One-to-Many munosabatiga mos misolni tanlash.

#21 · 2.6 ball · javob A

Students jadvalidan Age>16 yozuvlarini SELECT bilan chiqarish.

#24 · 2.6 ball · javob B

Accessda Nomi LIKE "S*" filtri natijasini aniqlash.

11-sinf
#15 · 1.5 ball · javob C

Chiptalar jadvali uchun eng to‘g‘ri birlamchi kalit maydonini tanlash.

#21 · 2.6 ball · javob A

Yoshi=20 talabalar sonini SQL COUNT bilan hisoblaydigan so‘rovni tanlash.

#24 · 2.6 ball · javob B

Accessda Familiya LIKE "*va" filtri natijasini aniqlash.